(Update) Peer2Peer en social software…

Zoals ik aan het einde van mijn vorige post al schreef, heb ik gisteren een zeer interessante lezing bijgewoond van Michel Bauwens, pionier op het gebied van Peer2Peer (P2P), en dan met name op het gebied van het inzetten van dit concept als tegenhanger van de traditionele, materialistische en kapitalistische maatschappij. In zijn visie zou het concept van P2P kunnen worden ingezet om een integrale, non-autoritaire samenleving te creëren. Over dit onderwerp wordt ook uitgebreid geblogd uiteraard… Wil je helemaal het naadje van de kous? Hier vind je een 73 pagina’s tellende essay die het gehele concept beschrijft.

Ik heb anderhalf uur lang aandachtig zitten luisteren en daarna nog even nagepraat over de relatie tussen P2P en Social Software. In deze post zal ik de lezing samenvatten en daarnaast een aanzet beschrijven van hoe dit concept is gerelateerd aan social software (en daarmee mijn inleiding op dit laatste concept alvast inzetten :-))

Introductie en Definitie

P2P wordt door Bauwens gedefinieerd als een bijzondere vorm van relationele dynamiek. Meer specifiek: “P2P is relationele dynamiek aan het werk in gedistribueerde netwerken. Het is een vorm van menselijke, op netwerk-gebaseerde organisatie welke is gebaseerd op de vrijwillige participatie van equipotente partners, betrokken in de productie van gemeenschappelijke resources, zonder de toevlucht tot monetaire compensatie als kern motiverende factor, en niet georganiseerd volgens hierarchische methoden van bevel en control” (Bauwens, 2005).

Het fenomeen van P2P zien we op grote schaal aan het werk in de Open Source Community, waar duizenden enthousiaste mensen werken aan de ontwikkeling van een alternatief besturingssysteem of Webbrowser. We zien het in massale trajecten van kennisuitwisseling en collectief leren op het Internet (Blogs, Wikipedia) en, zoals Bauwens beargumenteerd, we zien het langzaam maar zeker doordringen binnen organisaties en politiek.

Bauwens benadrukte expliciet het belang van de term gedistribueerd, omdat dit vaak wordt verward met gedecentraliseerd. Een voorbeeld moet het verschil duidelijk maken: Het netwerk van lijnvluchten in de luchtvaartindustrie in Amerika is een voorbeeld van een gedecentraliseerd netwerk. Wil je een vlucht maken van stad A naar stad B, dan kan dat niet altijd rechtstreeks. Vaak zul je een tussenstop moeten maken in stad C. Een gedistribueerd netwerk heeft dat nadeel niet. Tussen alle punten in het netwerk bestaat een rechtstreekse verbinding. De vlucht van punt A naar punt B is in dit geval dus wel mogelijk.

Drie processen

Bauwens beargumenteert dat er centraal drie processen zijn in Peer2Peer:

  • Peer production: wat betekent dat peers vrijwillig samenkomen om gezamenlijk iets te produceren. Dit kan zowel technologie zijn (denk aan de voorbeelden van open source) maar ook kennis (wikipedia). Belangrijk hierin is de vrijwiliige participatie, het ontbreken van een hierarchie. Kanttekening valt hierbij te maken dat peer production zich in het bijzonder goed leent voor information goods, omdat de marginale kosten (de kosten om één extra item te produceren) nagenoeg 0 zijn.
  • Peer governance: Peer governance is gericht op de manier waarop netwerken gemanaged worden. De tendens hier is voornamelijk gericht op minder hierarchie, meer inclusief en meer participatie.
  • Peer property: Het derde proces is gericht op het eigendom. Over eigendom wordt radicaal anders gedacht dan in traditionele organizaties. Waar in traditionele organizaties het delen van kennis vaak niet wordt gestimuleerd en een actie moet worden ondernomen om delen mogelijk te maken, is het in P2P juist het geval dat een actie moet worden ondernemen om niet te delen. Met andere woorden: standaard wordt alles gedeeld. Eigendom is vaak geen issue, omdat items gezamenlijk worden gecreerd. Hergebruik is toegestaan, mits op de juist wijze gerefereerd. De creative Commons licentie speelt hierin een belangrijke rol.

4 manieren van Interactie

In zijn betoog maakt Bauwens zich sterk voor het beschouwen van P2P als een vorm van communal shareholding in plaats van het te beschouwen van P2P als een vorm van een gift economy, zoals veel auteurs doen. Het verschil zit hem in het feit dat in een gift economy, iemand iets geeft, maar daar ook iets van soortgelijke voor terug verlangt. In een situatie van community shareholding, geeft iedereen alles wat hij kan geven en neemt wat hij nodig heeft. Dit is mogelijk, omdat het in het geval van P2P vaak draait om non-rival goods. In zijn betoog noemt Bauwens tevens authority ranking en market pricing als de overige vorm van interactie. Authority ranking is gebaseerd op het principe van autoriteit: je doet iets voor iemand als deze hoger in aanzien staat. Market pricing is kort beschouwd het traditionele principe van prijs, vraag en antwoord.

Tegelijkertijd noemt Bauwens enkele tekortkomingen van de huidige markt, die in het systeem van P2P niet zouden bestaan. In de eerste plaats worden rival goods behandeld alsof ze non-rival goods zijn, waarbij de marginale kosten dus nul zijn. Een duidelijk beeld van dit punt heb ik niet kunnen krijgen, maar het betekent volgens Bauwens in ieder geval een overspannen markt. Daarnaast wordt bewust kunstmatige schaarste gecreerd om de prijs van producten op te krikken. Een voorbeeld dat hij noemde is dat in Afrika duizenden mensen sterven aan aids, omdat eigendomsrechten het mogelijk maken medicijnen te verkopen ver boven de kostprijs. In het beeld van P2P zijn eigendomsrechten natuurlijk uit den boze. In de traditionele wereld, hoewel, noodzakelijk…

Karakteristieken van Peer2Peer

Ik heb er hier en daar al kort over gesproken, maar P2P kan als volgt worden gekarakteriseerd:

  • Er heerst een vrijwillige hierarchie en leiderschap ontstaat vanuit de historie. Met andere woorden: pioniers op het gebied komen vanzelf boven drijven en zullen een voortrekkersrol vervullen.
  • Gebaseerd op competenties van mensen. Je participeert in datgene wat jouw aanspreekt en waar jij iets kan bijdragen. Je kan dus heel gericht jouw competenties ten behoeve van het P2P project inzetten. Je kwaliteiten worden dus ten volste benut.
  • Leiderschap is gedistribueerd en flexibel. De juiste mensen trekken de kar op het juiste moment. Dit leiderschap kan ook nog eens verspreid zijn over mensen of continenten.
  • Alles wordt gedeeld, behalve als je niet wilt delen
  • Deelname is vrijwillig en niet aan eisen gebonden (in het engels: anti-credentialism). Dit impliceert dat iedereen kan participeren.

Redenen voor Peer2Peer

Bauwens beschreef verschillende redenenen waarom P2P succesvol is en zou kunnen worden als nieuwe maatschappelijke vorm. In de eerste plaats stimuleert het de verspreiding van intellect, de verspreiding van vervaardiging en de verspreiding kapitaal (voorbeeld van P2P als bank: http://www.prosper.com/). Het vermindert de kosten van infrastructuren en het bevordert de innovatie, omdat iedereen zijn competenties kan inzetten en vrijwillig participeert.

Toekomst Visie

Tja, en hier kwam Bauwens toch een beetje in problemen. Hoewel een prachtig verhaal tot op heden (voor alle genoemde punten is wat te zeggen, maar is tegelijkertijd ook wat tegen in te brengen) moest hij zich toch het antwoord schuldig blijven hoe een dergelijke maatschappij zich staande zou houden, uitgaande van het principe van communal shareholding. Eerst werd het concept gepresenteerd als vervanger van de huidige materialistische maatschappij. Op dit punt echter, schetste Bauwens een beeld waarin beide maatschappij in harmonie met elkaar opereren. De P2P maatschappij vormt daarin een uitlaatklep om de materialistische maatschappij te ontvluchten. De laatste dient slechts om in je levensonderhoud te voorzien. We zien nu al dat bedrijven afhankelijk zijn van de P2P community en dit zal in de toekomst alleen maar toenemen. Bauwens’ visie is dat P2P uiteindelijk de dominante (of overheersende) maatschappij wordt (zie afbeelding).

P2P society

Relatie met Social Software

P2P op deze manier beschouwd is mijns inziens nauw verwant met Social Software. Ik denk zelf dat de karakteristieken die aan P2P ten grondslag liggen, zoals vrijwillige participatie, het ontbreken van hierarchie, vrijwillige, op ervaring gebaseerd leiderschap, het openlijk delen van informatie de karaktistieken zijn die social software tot een succes maken. Kenmerkend in P2P zijn gedistribueerde netwerken, welke mijns inziens in social software ook worden gecreërd. Op eenvoudige wijze wordt informatie met informatie, informatie met gebruikers en gebruikers met gebruikers gekoppeld en alles is, mits in het netwerk opgenomen en de directe route bekend is, direct te benaderen. Hierdoor ontstaan sociale netwerken die passen binnen de definitie van P2P.

Beschouwen we peer production in het licht van social software, dan kunnen we eveneens stellen dat op zowel blogs, wikis en social bookmarking diensten gezamenlijk wordt gewerkt om iets te creëren. Op een wiki is dat nog het meest duidelijk. Daar is een concreet eindresultaat, in de vorm van een wiki pagina zichtbaar. Op een blog wordt gezamenlijk iets gecreërd door posting en commenting. Hierdoor ontstaat discussie, of in termen van Wenger (1998) onderhandeling over betekenis, waaruit nieuwe betekenis wordt gecreërd. In een comment op de weblog van Tim Hoogenboom schreef ik al dat ik ditzelfde proces zie in Social bookmarking diensten. Voornamelijk wanneer deze diensten in een groep worden ingezet (de context waarbinnen ik opereer in mijn thesis), denk ik dat door het delen van links, tags en daarbij geplaatste meningen, betekenis kan worden gecreërd. Peer governance in termen van social software is vergelijkbaar met P2P, daar er mijns inziens in social software geen sprake is van een hierarchie. Het netwerk is zelf-regulerend. De kenmerken van peer production werken mijns inziens eveneens in social software. De creative common license wordt bijvoorbeeld veelvuldig gebruikt. Ook staat het delen van informatie centraal en wordt iedereen opgeroepen mee te werken om gezamenlijk iets (een betekenis bijvoorbeeld) te creëren. Dion Hinchcliffe is een goed voorbeeld van een blogger, die altijd zijn bezoekers oproept actief te participeren, door bij iedere post de volgende post te plaatsen: “Web 2.0 is about participation! Visitors are strongly encouraged to leave comments on Web 2.0 topics”

Ook ik roep een ieder op om mee te discussieren over de rol van Social Software in P2P.

Relatie met connectivism

Beschouwen we het concept van P2P in termen van leren, komen we uit bij een relatief nieuwe stroming genaamd connectivism. In het connectivisme wordt leren beschouwd als “… een proces dat voorkomt in vage omgevingen van veranderende kernelementen, welke het individu niet geheel onder controle heeft. Leren kan buiten het individu (bijvoorbeeld in een organisatie of een database) berusten en is gericht op het verbinden van gespecialiseerde sets van informatie. De verbindingen die ons in staat stellen meer te leren zijn belangrijker dan onze huidige staat van kennen” (Siemens, 2004). De kern van het connectivisme ligt dus in de verbindingen tussen informatie, in plaats van de informatie zelf. Om binnen deze context te kunnen leren is het dus primair belangrijk een netwerk van kennis en informatie te creëeren en te onderhouden. dat je weet waar je informatie en kennis kan vergaren. Het uitgangspunt van het connectivism is het individu. Persoonlijke kennis is samengesteld uit een netwerk, welke wegvloeit in organisaties en instituties. Deze vloeien op hun beurt terug in het netwerk waarmee het individu continu in staat wordt gesteld meer te leren. Dit netwerk van informatie, kennis en leren kan beschouwd worden als een P2P netwerk. Interessante materie, maar hier zal ik verder niet teveel op ingaan, daar het connectivisme geen onderwerp van mijn scriptie is. Ik moet toch ergens een grens trekken :-).

Afsluiting

Hoewel al met al een inspirerend verhaal, heeft het me toch niet helemaal weten te overtuigen. De materialistische, kapitalistische maatschappij die nu nog overheerst is daar debet aan. Ook Bauwens moest het antwoord schuldig blijven op de vraag hoe in een P2P soiety mensen in hun dagelijkse behoeften zouden kunnen voorzien. Hij heeft hier zo’n zijn ideeën over, beargumenteerde deze ideeën met de stelling dat de wereld in het verleden ook goed zonder geld kon. Maar de vraag is of dat in de huidige maatschappij nog een realistische gedachte is. Uiteindelijk is zijn droom dat de P2P society de dominante maatschappij wordt. Maar of dat een haalbare zaak is? Mijns inziens blijft er altijd een overgrote deel van de bevolking gedreven door macht, geld, succes en status, wat de slagingskansen van P2P drastisch ondermijnt.

Hoe zijn jullie gedachten hierover?

—————————————————————————————————————————


If you enjoyed this post, make sure you subscribe to my RSS feed!