Op steptwo.com is een artikel verschenen over de succescriteria van discussieforums in een organisatorische setting. Het artikel is aardig, omdat de succescriteria die worden genoemd mijns inziens ook gelden voor diensten als blogs, wikis en social bookmarking, wanneer deze op een Intranet worden ingezet. Ik denk alleen dat de auteur niet zozeer succesfactoren voor discussiefora beschrijft, maar eigenlijk criteria voor succesvolle communities. Vandaar ook dat discussiefora, maar ook blogs, wikis en social bookmarking soms geschikt zijn en soms niet. Dat is dus afhankelijk van het succes van de community. Ik zal dit in deze post wat verduidelijken.

Het artikel noemt de volgende twee succescriteria:

• “There is a clear purpose for staff to use the discussion forums.”
• “There is a common sense of community amongst users of the forums, giving participants the confidence to post entries.”

Het eerste punt lijkt me vrij voor de hand liggend, hoewel niet altijd zichtbaar in online discussiefora. Deelnemers moeten het gevoel hebben dat er een gemeenschappelijk doel wordt nagestreeft in het gebruik van de dienst. Het tweede punt stelt dat een gevoel van community moet worden gecreërd, zodat deelnemers eerder geneigd zijn te participeren. Het artikel stelt verder dat er al een bepaalde community moet bestaan voordat überhaupt met discussiefora kan worden gestart. Hoewel ik denk dat ook online van communityvorming sprake kan zijn, denk ik dat de auteur, redenerend dus vanuit de community en niet vanuit de techniek, hier een punt heeft.

Deze punten zijn natuurlijk ook enorm interessant wanneer je ze beschouwt in termen van de theorie van Communities of Practice.

Communities of Practice zijn groepen van mensen die met elkaar een gedeelde interesse hebben en met elkaar samenwerken om hun kennis en kunde op dit gebied verder te ontwikkelen. Daarbij is het belangrijk dat een wederzijdse verbondenheid wordt gecreerd, een gemeenschappelijk doel wordt nagestreefd en dat een gedeeld repertoire wordt ontwikkeld.

Bovenstaande succescriteria richten zich eigenlijk op twee van de drie processen binnen communities of practice, namelijk wederzijdse verbondenheid (sense of community) en gemeenschappelijk doel (common purpose). Zo beschouwd kun je zeggen dat dit artikel geen succescriteria beschrijft voor discussiefora, maar voor het creëren van succesvolle communities. En wanneer succesvolle communities zijn ontstaan, kiezen zij als vanzelf de tools die zij nodig achten om de community te ondersteunen. Discussiefora lenen zich daar dan uitermate goed voor, maar ook andere sociale software, zoals blogs, wikis of social bookmarking, kan dan uitkomst bieden.

Redenerend vanuit de theorie van Communities of Practice, zouden de succescriteria uit dit artikel dan dus ook kunnen worden uitgebreid met het volgende criterium:

• Deelnemers moeten een gedeelde, gemeenschappelijke repertoire (kunnen) spreken en ontwikkelen.

Dit repertoire bevat in feite de resultaten die de community oplevert, uitgedrukt in bijvoorbeeld routines, woorden, middelen, manieren van doen, verhalen, procedures, symbolen en concepten (Wenger, 1998). Het repertoire vormt een belangrijke input voor de verdere ontwikkeling van de community, door bijvoorbeeld als input te dienen voor verdere onderhandeling over het doel van de community.

Ter afsluiting quote ik een aantal uitspraken uit het artikel ter overdenking. Ik weet namelijk nog niet of ik het daar helemaal mee eens ben. Daar zou ik graag jullie reactie op lezen.

• “In practice, it is very difficult (if not impossible) to create a community using online collaboration. Without the level of trust that is built up face-to-face, it is hard to foster rich and ongoing discussions.”
• “Staff must also be aware that they will be held suitably accountable for their postings online.” Is dat zo? Zou het niet zo zijn dat het ontlenen van verantwoordelijkheden (het artikel spreekt uiteindelijk zelfs over ontslag) juist als een enorme rem werkt op het succes van dergelijke diensten? Mensen moeten mijns inziens vrij uit kunnen opereren en niet iets in het achterhoofd hebben van “deze post zou het einde van mijn carrière kunnen betekenen.” Natuurlijk is het wel zo dat bepaald gedrag niet te tolereren valt. Daar zal dan actie op moeten worden ondernomen.
• “The two critical success factors (purpose and community) should be used by intranet teams to test the viability of online forums before they are established.” Met deze opmerking lijkt het alsof wordt uitgegaan van het middel, waarna wordt gekeken of het middel een groep mensen kan ondersteunen. Dat dit niet altijd zo is schrijft het artikel zelf nog (en ik gaf het in de eerste alinea ook al even aan): “Even where there is a corporate desire to establish new online forums, this must always be tempered by a realistic view of when they are likely to work.” Daar kan ik me op zich in vinden, maar wanneer de roep uit de organisatie komt is er hoogstwaarschijnlijk een community ontstaan die behoefte heeft om met elkaar in dialoog te treden. Daarbij is dus de wens ontstaan om een discussie forum (of een blog of wiki) te gebruiken. De haalbaarheid zou mijns inziens dan niet ter discussie hoeven te staan. In deze benadering wordt namelijk geredeneerd vanuit de community en wordt gekeken of een discussieforum in bepaalde behoefte kan voorzien die leeft binnen de groep mensen.

• Wenger, E. Communities of Practice: Learning, Meaning and Identity. Cambridge University Press, New York, USA, 1998.